Điêu khắc TPHCM: Sự giao thoa thế hệ và khát vọng đột phá đương đại

Điêu khắc TPHCM hiện nay đang đứng trước ngưỡng cửa của sự chuyển mình, nơi những giá trị truyền thống bền bỉ giao thoa cùng tư duy đương đại đầy táo bạo của thế hệ nghệ sĩ trẻ.

Sự kiện “Triển lãm và Giải thưởng Mỹ thuật 2026 - Điêu khắc Thành phố 5 năm” do Hội Mỹ thuật TPHCM phối hợp cùng Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM tổ chức không đơn thuần là một buổi trưng bày định kỳ. Đây là một cuộc “điểm danh” quan trọng, phác họa bức tranh toàn cảnh về sức khỏe sáng tạo của nghệ thuật tạo hình tại trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước.

Toàn cảnh “Điêu khắc Thành phố 5 năm”: Khi chất liệu kể câu chuyện thời đại

Với 76 tác phẩm từ 59 tác giả, triển lãm năm nay cho thấy một biên độ sáng tác rộng mở. Người xem dễ dàng nhận thấy sự đa dạng trong loại hình biểu đạt: từ những bức tượng tròn cổ điển, các mảng phù điêu tinh xảo cho đến những tổ hợp sắp đặt mang tính tương tác cao với không gian.

Điểm nhấn đáng chú ý nằm ở cuộc đối thoại giữa chất liệu. Trong khi đá, gỗ và đồng vẫn giữ vai trò chủ đạo nhờ tính bền vững và giá trị truyền thống, các nghệ sĩ đã mạnh dạn đưa vào những thử nghiệm với vật liệu công nghiệp như sắt gò hàn, inox, nhôm và chất liệu tổng hợp. Việc dịch chuyển từ kỹ thuật tạo hình thuần túy sang quan tâm đến cấu trúc không gian cho thấy tư duy của các nhà điêu khắc đang tiệm cận gần hơn với xu hướng nghệ thuật sắp đặt thế giới.

Sự ổn định về kỹ thuật nhưng thiếu vắng những “cú hích” ngôn ngữ

Nhà điêu khắc Bùi Hải Sơn, thành viên Hội đồng Nghệ thuật, đánh giá cao sự kế thừa và khả năng làm chủ chất liệu của lực lượng sáng tác hiện nay. Tuy nhiên, kết quả chấm giải lại phản ánh một thực tế khách quan: không có giải Nhất. Hai giải Nhì lần lượt thuộc về tác phẩm “Người muôn mặt” (Nguyễn Kiến Thức) và “Vườn ươm” (Lê Ngọc Thái).

Việc thiếu vắng một tác phẩm đạt giải cao nhất cho thấy điêu khắc TPHCM đang ở trạng thái “ổn định nhưng an toàn”. Chúng ta có những tác phẩm chỉn chu về kỹ thuật, nhạy cảm với các vấn đề xã hội như đô thị hóa hay môi trường, nhưng vẫn chưa xuất hiện một ngôn ngữ tạo hình thực sự đột phá, đủ sức tạo ra một cú sốc thẩm mỹ hay định nghĩa lại tư duy điêu khắc đương đại.

Bài toán chuyển giao thế hệ và khoảng cách giữa học thuật - thực hành

Luồng sinh khí mới cho nền điêu khắc thành phố đến từ những nghệ sĩ trẻ. Theo nhà điêu khắc Hữu Quí, thế hệ này sở hữu tư duy cởi mở và khả năng xử lý kim loại cực kỳ ấn tượng. Sự gia tăng số lượng người thực hành điêu khắc, đặc biệt là sinh viên, là một tín hiệu lạc quan về mặt số lượng.

Tuy nhiên, nhà điêu khắc Nguyễn Kiến Thức chỉ ra một nút thắt: sự đổi mới về nội dung chưa tương xứng với kỹ thuật. Phần lớn tác phẩm vẫn mang tính tự sự, xuất phát từ đam mê cá nhân thay vì có định hướng thị trường hoặc tương tác sâu với cộng đồng. Đặc biệt, sự vắng bóng của các đồ án tốt nghiệp xuất sắc tại triển lãm cho thấy một khoảng cách đáng lo ngại giữa đào tạo hàn lâm và thực hành chuyên nghiệp.

Để hình thành một thế hệ kế cận đủ lực, các chuyên gia cho rằng cần một lộ trình tích lũy ít nhất một thập kỷ. Điều này đòi hỏi sự kết nối chặt chẽ hơn nữa giữa nhà trường, các hội nghề nghiệp và những không gian trưng bày thực tế để nghệ sĩ trẻ không bị “lạc nhịp” với đời sống.

Tầm nhìn tương lai: Vượt qua “nhịp lặng” để bứt phá

Điêu khắc TPHCM hiện đang ở một “nhịp lặng” cần thiết để tích lũy nội lực. Khi nền tảng về kỹ thuật và chất liệu đã vững, điều nghệ thuật thành phố cần lúc này là sự dũng cảm trong ý tưởng và những góc nhìn độc bản để thoát khỏi sự an toàn.

Thay vì chỉ dừng lại ở việc mô phỏng hay phản ánh, điêu khắc cần trở thành một phần hữu cơ của đô thị, tạo ra giá trị tinh thần cho cộng đồng. Giữ vững mạch sáng tạo hiện tại và kiên nhẫn nuôi dưỡng những mầm non nghệ thuật chính là con đường duy nhất để tạo nên một bước ngoặt thực sự trong tương lai gần.

Theo bạn, điêu khắc đô thị tại TPHCM cần thay đổi điều gì để gần gũi hơn với công chúng hiện đại? Hãy chia sẻ góc nhìn của bạn cùng chúng tôi.