Thúc đẩy công nghệ chiến lược: Bệ phóng cho doanh nghiệp Việt vươn tầm

Việc xây dựng các chính sách công nghệ chiến lược đủ mạnh và linh hoạt hiện là yêu cầu cấp thiết để doanh nghiệp công nghệ Việt Nam thoát khỏi cái bóng FDI và vươn tầm quốc tế.

Trong buổi làm việc gần đây với Zalo Platforms (VNG) và Real-Time Robotics tại TP.HCM, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã thẳng thắn nhìn nhận về khoảng cách giữa năng lực nội địa và kỳ vọng phát triển. Một thực tế đáng suy ngẫm là dù kim ngạch xuất khẩu công nghệ đạt khoảng 80 tỷ USD, nhưng khối doanh nghiệp FDI lại chiếm tới 99,4%. Điều này cho thấy sự đóng góp của các doanh nghiệp trong nước còn quá khiêm tốn, đặt ra yêu cầu bắt buộc phải thay đổi tư duy hỗ trợ từ phía Nhà nước.

Những “nút thắt” khiến doanh nghiệp công nghệ nội địa hụt hơi

Làm công nghệ không bao giờ là con đường bằng phẳng. Theo chia sẻ từ các lãnh đạo doanh nghiệp, có ba rào cản lớn nhất đang kìm hãm sự bứt phá của các đơn vị trong nước:

1. Áp lực đầu tư dài hạn và rủi ro cao

Đặc thù của ngành công nghệ, đặc biệt là Trí tuệ nhân tạo (AI), là chi phí đầu tư khổng lồ nhưng thời gian thu hồi vốn rất chậm. Điển hình như VNG, đơn vị này đã rót gần 1.000 tỷ đồng vào AI từ năm 2017, nhưng doanh thu mang lại hiện vẫn rất hạn chế do nhiều tính năng trên Zalo được cung cấp miễn phí để thu hút người dùng. Doanh nghiệp không mong cầu Nhà nước cấp vốn, mà cần những cơ chế giảm áp lực tài chính trong giai đoạn R&D dài hạn.

2. Cuộc chiến thu hút nhân tài toàn cầu

Nhân lực công nghệ cao là tài sản quý giá nhất nhưng cũng dễ bị “săn đón” nhất. Các doanh nghiệp Việt hiện đang gặp khó khăn nghiêm trọng trong việc giữ chân chuyên gia khi không thể cạnh tranh sòng phẳng về mức lương với các tập đoàn đa quốc gia. Nếu không có chính sách ưu đãi thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia, bài toán nhân sự sẽ mãi là điểm yếu.

3. Khoảng trống pháp lý và nhu cầu về “Sandbox”

Trong khi các đối thủ ngoại nhập thường mang đến những sản phẩm đã được kiểm chứng tại nhiều thị trường, doanh nghiệp Việt phải tự mày mò, thử nghiệm từ con số 0. Việc thiếu hụt cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) khiến các sản phẩm mới dễ vấp phải rào cản pháp lý hoặc bị khai thác ngược thành quả nghiên cứu.

Từ khát vọng “tỷ đô” đến thực tế làm chủ công nghệ lõi

Câu chuyện của Real-Time Robotics là một minh chứng điển hình cho năng lực tự chủ của người Việt với tỷ lệ nội địa hóa sản phẩm UAV đạt trên 90%. Với mức đầu tư R&D khoảng 3 triệu USD/năm, doanh nghiệp này đặt mục tiêu đầy tham vọng: trở thành UAV trị giá trên 1 tỷ USD trước năm 2029 và làm chủ 100% công nghệ lõi trước tháng ¹²⁄₂₀₂₇.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Tuy nhiên, để hiện thực hóa con số này, họ cần những hỗ trợ thực tế như: ưu tiên đặt hàng UAV cứu hộ, hỗ trợ tín dụng đặc thù, không gian thử nghiệm bay và đơn giản hóa thủ tục nhập khẩu linh kiện. Đây không chỉ là câu chuyện của một doanh nghiệp, mà là bài toán về việc hình thành các tập đoàn công nghệ đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Giải pháp đột phá: Nghị định công nghệ chiến lược sẽ có gì?

Trước những kiến nghị sát sườn, Chính phủ cam kết sẽ ban hành nghị định về công nghệ chiến lược theo tiêu chí: “không dài dòng, tập trung cốt lõi, rõ ràng và dễ thực hiện”. Các trụ cột chính sẽ bao gồm:

• Ưu đãi tài chính: Miễn thuế nhập khẩu thiết bị sản xuất công nghệ chiến lược, ưu đãi mạnh thuế thu nhập doanh nghiệp và thuế thu nhập cá nhân cho chuyên gia.
• Hạ tầng và Đất đai: Nghiên cứu miễn tiền thuê đất cho các dự án công nghệ cao, hỗ trợ lãi suất vay và giá điện (yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận của các trung tâm dữ liệu).
• Khai thác dữ liệu: Xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu công, dữ liệu pháp lý thông qua API thay vì thủ tục hành chính rườm rà, tạo lợi thế cạnh tranh cho AI nội địa.
• Luồng xanh sở hữu trí tuệ: Đẩy nhanh xử lý hồ sơ bằng sáng chế để bảo vệ thành quả nghiên cứu của doanh nghiệp Việt.

Góc nhìn chuyên gia: Việc chuyển dịch từ hỗ trợ manh mún sang một khung chính sách chiến lược, ổn định lâu dài là bước đi đúng đắn. Khi doanh nghiệp không còn phải “dò đá qua sông”, họ sẽ tự tin đầu tư vào những công nghệ rủi ro nhưng có giá trị gia tăng cao, từ đó thay đổi vị thế của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới.

Theo bạn, ngoài thuế và đất đai, chính sách nào là then chốt nhất để giữ chân nhân tài công nghệ tại Việt Nam? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn ở phần bình luận!