Virus Hanta: 'Sát thủ' ẩn mình dưới vỏ bọc cúm thông thường

Virus Hanta là mầm bệnh nguy hiểm có triệu chứng ban đầu rất giống cúm thông thường, nhưng có khả năng diễn tiến cực nhanh gây suy hô hấp cấp và tử vong nếu không điều trị kịp thời.

Sự nguy hiểm của loại virus này một lần nữa được gióng lên hồi chuông cảnh báo sau chùm ca bệnh trên du thuyền MV Hondius của Hà Lan. Chuyến hành trình khởi hành từ Argentina vào tháng ⁴⁄₂₀₂₆, đi qua các vùng sinh thái đặc biệt như Nam Cực, đảo Nam Georgia, Tristan da Cunha và Saint Helena, đã trở thành tâm điểm lo ngại khi ghi nhận 8 ca nhiễm, trong đó có 3 trường hợp tử vong. Điều đáng nói là mầm bệnh này không hề mới, nhưng chính sự “ngụy trang” khéo léo dưới những triệu chứng nhẹ ban đầu đã khiến nhiều người chủ quan, dẫn đến những kết cục đau lòng.

Nhận diện Virus Hanta: Không đơn thuần là một loại cúm

Theo ThS Nguyễn Quốc Thái từ Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, virus Hanta thuộc họ Hantaviridae, là loại virus RNA tồn tại tự nhiên trong các loài gặm nhấm như chuột cống, chuột đồng, chuột nhắt. Trong khi vật chủ là chuột không hề bị bệnh, thì khi lây sang người, virus này lại trở thành một “cơn ác mộng” đối với hệ hô hấp và tuần hoàn.

Trong y văn, virus Hanta được chia thành hai thể chính với mức độ tàn phá khác nhau:

• Nhóm “Thế giới cũ” (Phổ biến tại Á - Âu): Thường gây ra Hội chứng sốt xuất huyết kèm tổn thương thận (HFRS).
• Nhóm “Thế giới mới” (Phổ biến tại châu Mỹ): Gây ra Hội chứng tim phổi do Hantavirus (HPS/HCPS). Đây là thể bệnh cực kỳ nguy hiểm với tỷ lệ tử vong dao động từ 40% đến 50%.

Bác sĩ Thái nhấn mạnh: “Điểm đáng sợ nhất của bệnh là tốc độ diễn tiến. Bệnh nhân có thể chỉ bắt đầu với những cơn sốt nhẹ, đau cơ tương tự như một trận cúm mùa, nhưng chỉ trong thời gian ngắn, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái suy hô hấp cấp, phù phổi, tụt huyết áp và sốc tim.”

Con đường lây nhiễm: Những sai lầm phổ biến trong sinh hoạt

Khác với các bệnh lây qua muỗi hay côn trùng, virus Hanta xâm nhập vào cơ thể người chủ yếu qua đường hô hấp. Khi chúng ta hít phải các hạt bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh, virus sẽ bắt đầu tấn công.

Nguy cơ phơi nhiễm thường cao nhất trong các tình huống sau:

• Dọn dẹp không đúng cách: Quét khô, dùng chổi hoặc máy hút bụi trong các kho cũ, gác xép, chuồng trại khiến phân chuột bị nghiền nát và phát tán virus vào không khí.
• Tiếp xúc trực tiếp: Bị chuột cắn hoặc để chất thải của chuột tiếp xúc với các vết thương hở trên da.

Thách thức trong điều trị: Khi không có “vũ khí” đặc hiệu

Một thực tế khắc nghiệt mà TS.BS Đoàn Thu Trà, quyền Viện trưởng Viện Y học nhiệt đới Bạch Mai, chia sẻ là hiện nay chưa có thuốc kháng virus đặc hiệu cũng như vắc xin phòng bệnh Hanta. Mọi nỗ lực điều trị hiện nay đều tập trung vào hồi sức tích cực và chăm sóc hỗ trợ.

Đối với những ca chuyển nặng, y học phải can thiệp bằng các biện pháp xâm lấn mạnh mẽ như thở máy, lọc máu hoặc sử dụng hệ thống ECMO (tim phổi nhân tạo ngoài cơ thể) để duy trì sự sống. Vì không có thuốc điều trị tận gốc, thời điểm phát hiện bệnh chính là yếu tố sống còn. Phát hiện muộn đồng nghĩa với việc cơ hội sống sót bị thu hẹp đáng kể.

Nguy cơ tại Việt Nam và chiến lược phòng ngừa chủ động

Mặc dù Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh mới trong đợt cảnh báo này (ca nhiễm rải rác cuối cùng được ghi nhận vào khoảng năm 2012 tại phía Nam), nhưng nguy cơ là hoàn toàn hiện hữu. Quần thể chuột tại Việt Nam rất phổ biến và sinh sống xen kẽ trong khu dân cư.

Đáng chú ý, một số nghiên cứu huyết thanh năm 2025 trên nhóm người chăn nuôi động vật hoang dã cho thấy một tỷ lệ nhỏ người dân đã có kháng thể chống lại virus Hanta, chứng tỏ họ đã từng vô tình phơi nhiễm với mầm bệnh trong môi trường tự nhiên.

Lời khuyên từ chuyên gia để bảo vệ bản thân:

1. Kiểm soát nguồn lây: Diệt chuột, bịt kín các khe hở, lỗ hổng ngăn chuột xâm nhập vào nhà.
2. Vệ sinh khoa học: Khi dọn dẹp kho bãi, tuyệt đối không quét khô. Hãy xịt ẩm khu vực cần dọn, đeo khẩu trang và găng tay bảo hộ để tránh hít phải bụi chứa virus.
3. Theo dõi sức khỏe: Nếu xuất hiện sốt cao, đau cơ, khó thở sau khi làm việc tại kho bãi, đồng ruộng hoặc nơi có nhiều chuột, hãy đến ngay cơ sở y tế để thăm khám.

Kết luận lại, virus Hanta tuy hiếm gặp nhưng mức độ tàn phá là cực lớn. Sự chủ quan trước những triệu chứng giống cúm có thể dẫn đến những hậu quả không thể đảo ngược. Hãy thay đổi thói quen vệ sinh và nâng cao cảnh giác để bảo vệ sức khỏe cho chính mình và gia đình.

Nhận tin mới nhất

Đăng ký để không bỏ lỡ tin nổi bật mỗi ngày.

Đăng ký

Bạn có đang áp dụng biện pháp vệ sinh nào để ngăn chặn chuột trong nhà? Hãy chia sẻ kinh nghiệm của bạn hoặc đặt câu hỏi cho chuyên gia ở phần bình luận bên dưới!

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Virus Hanta lây lan sang người bằng cách nào?Virus chủ yếu lây qua đường hô hấp khi con người hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh, hoặc qua vết cắn và vết thương hở tiếp xúc với chất thải của chuột.

Hiện nay đã có vắc xin hay thuốc đặc trị cho bệnh Hanta chưa?Hiện tại chưa có vắc xin phòng bệnh cũng như thuốc kháng virus đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực, thở máy hoặc can thiệp ECMO đối với các ca nặng.

Làm sao để dọn dẹp nhà kho có chuột mà không bị nhiễm virus Hanta?Tuyệt đối không quét khô hoặc dùng máy hút bụi vì sẽ làm virus phát tán vào không khí. Bạn nên xịt ẩm khu vực dọn dẹp, đồng thời luôn đeo khẩu trang và găng tay bảo hộ.

Câu hỏi thường gặp

Virus Hanta lây lan sang người bằng cách nào?

Virus chủ yếu lây qua đường hô hấp khi con người hít phải bụi khí dung chứa nước tiểu, phân hoặc nước bọt của chuột nhiễm bệnh, hoặc qua vết cắn và vết thương hở tiếp xúc với chất thải của chuột.

Hiện nay đã có vắc xin hay thuốc đặc trị cho bệnh Hanta chưa?

Hiện tại chưa có vắc xin phòng bệnh cũng như thuốc kháng virus đặc hiệu. Việc điều trị chủ yếu dựa vào hồi sức tích cực, thở máy hoặc can thiệp ECMO đối với các ca nặng.

Làm sao để dọn dẹp nhà kho có chuột mà không bị nhiễm virus Hanta?

Tuyệt đối không quét khô hoặc dùng máy hút bụi vì sẽ làm virus phát tán vào không khí. Bạn nên xịt ẩm khu vực dọn dẹp, đồng thời luôn đeo khẩu trang và găng tay bảo hộ.