Đề xuất không hình sự hóa các mô hình thử nghiệm thất bại tại TP.HCM

Tại hội thảo góp ý dự thảo Luật Đô thị đặc biệt diễn ra sáng ²⁷⁄₅ tại TP.HCM, nhiều ý kiến chuyên gia và đại diện doanh nghiệp đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng hành lang pháp lý an toàn. Trong đó, đề xuất không hình sự hóa các rủi ro phát sinh từ quá trình thử nghiệm chính sách và công nghệ mới đang nhận được nhiều sự quan tâm nhằm bảo vệ tinh thần đổi mới sáng tạo.

• Mục tiêu: Tạo không gian cho cán bộ và doanh nghiệp dám thử nghiệm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.
• Cơ chế cốt lõi: Tách bạch rõ ràng giữa sai phạm cố ý trục lợi và rủi ro khách quan trong quá trình thử nghiệm (sandbox).
• Phạm vi đề xuất: Áp dụng cho các lĩnh vực mới như fintech, tài sản số, xe tự hành và mô hình TOD.

Cơ chế Sandbox: Chấp nhận thất bại để đổi mới sáng tạo

Ông Đinh Hồng Kỳ, Phó chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp TP.HCM (Huba), cho rằng một cơ chế thử nghiệm đúng nghĩa phải chấp nhận khả năng thất bại. Nếu mọi thử nghiệm đều đòi hỏi sự thành công tuyệt đối, tinh thần đổi mới sẽ bị triệt tiêu bởi tâm lý sợ trách nhiệm.

Theo ông Kỳ, khi TP.HCM thực hiện các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), nếu doanh nghiệp và cơ quan thực thi tuân thủ đúng quy trình, minh bạch về mục tiêu và công khai dữ liệu, thì các kết quả chưa đạt kỳ vọng không nên bị xử lý hình sự. Điều này giúp thiết lập một “hàng rào pháp lý” bảo vệ những người dám làm, đồng thời vẫn đảm bảo xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng cơ chế để trục lợi cá nhân.

Mở rộng không gian thể chế cho các lĩnh vực chiến lược

Bên cạnh cơ chế sandbox, các đại biểu cũng đề xuất xây dựng “sandbox thể chế” để TP.HCM có thể thử nghiệm các mô hình vượt khung pháp lý hiện hành tại các khu vực trọng điểm như Thủ Thiêm, Cần Giờ hoặc các mô hình phát triển đô thị dựa trên định hướng giao thông công cộng (TOD).

Đại diện Becamex, ông Nguyễn Thế Duy - Phó tổng giám đốc, kiến nghị mở rộng không gian thể chế để các doanh nghiệp nhà nước có thể tham gia dẫn dắt trong các lĩnh vực then chốt như hạ tầng, logistics, y tế và giáo dục. Đồng thời, cần cho phép áp dụng cơ chế thử nghiệm với doanh nghiệp nhà nước mà không giới hạn ngành nghề, nhằm tối ưu hóa nguồn lực quốc gia.

Điểm mới của dự thảo Luật Đô thị đặc biệt

Phát biểu tại hội thảo, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được khẳng định, việc luật hóa các cơ chế đặc thù sẽ tạo nền tảng ổn định và niềm tin dài hạn cho cộng đồng đầu tư. Khác với các cơ chế mang tính thời hạn, Luật Đô thị đặc biệt được kỳ vọng sẽ tạo ra môi trường phát triển bền vững cho thành phố.

Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt hiện có cấu trúc gồm 9 chương và 45 điều, tập trung vào các nội dung trọng yếu:

• Tổ chức chính quyền đô thị đặc biệt.
• Phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch và xây dựng.
• Liên kết vùng và huy động các nguồn lực phát triển.

Điểm đáng chú ý là dự thảo sẽ phân cấp gần 300 thẩm quyền từ Trung ương về cho TP.HCM, đồng thời ưu tiên áp dụng luật này khi có sự xung đột với các văn bản pháp luật khác. Dự kiến, dự luật sẽ được trình Quốc hội khóa XVI vào cuối năm 2026, hướng tới mục tiêu đưa TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế, tài chính của châu Á vào năm 2030 theo Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Cơ chế sandbox trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt là gì?Đây là cơ chế cho phép thử nghiệm các chính sách, mô hình kinh doanh hoặc công nghệ mới trong một phạm vi và thời gian kiểm soát nhất định, nhằm đánh giá hiệu quả trước khi ban hành luật chính thức.

Khi nào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt dự kiến được trình Quốc hội?Theo dự thảo, luật dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa XVI vào cuối năm 2026.

Câu hỏi thường gặp

Cơ chế sandbox trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt là gì?

Đây là cơ chế cho phép thử nghiệm các chính sách, mô hình kinh doanh hoặc công nghệ mới trong một phạm vi và thời gian kiểm soát nhất định, nhằm đánh giá hiệu quả trước khi ban hành luật chính thức.

Khi nào dự thảo Luật Đô thị đặc biệt dự kiến được trình Quốc hội?

Theo dự thảo, luật dự kiến sẽ được trình Quốc hội khóa XVI vào cuối năm 2026.